AB, Google'ı Android'i Rakip AI Asistanlarına Açmaya Zorladı

Android telefonunuzda mikrofon tuşuna basıp bir şey sorduğunuzda karşınıza otomatik olarak Gemini çıkıyor, ChatGPT ya da başka bir asistan değil. Avrupa Komisyonu'na göre bunun sebebi kullanıcı tercihi değil, Google'ın işletim sistemi üzerindeki tekel gücü. Komisyon bu durumu değiştirmek için 16 Temmuz 2026'da Google'a iki bağlayıcı karar tebliğ etti.

Kararlardan ilki Android'i rakip yapay zeka asistanlarına açıyor, ikincisi ise Google'ın arama motoru verisini rakiplerle paylaşmasını şart koşuyor. İkisi de Dijital Pazarlar Yasası'nın (DMA) "birlikte çalışabilirlik" yükümlülüğüne dayanıyor ve Komisyon'un 27 Ocak 2026'da başlattığı altı aylık teknik inceleme sürecinin sonucunda netleşti. Google, DMA kapsamında daha önce de Arama ve Play Store'da kendi hizmetlerini kayırdığı gerekçesiyle ihlal tespiti almıştı; bu kararlar o dosyanın devamı niteliğinde.

Android'de tam olarak ne değişiyor?

Komisyon, birbirine rakip asistanların Gemini ile eşit şartlarda yarışabilmesi için Android'in dört ana alanda açılmasını istiyor: çağırma (kilit ekranı kapalıyken bile sesle veya tuşla asistanı etkinleştirme), bağlam (uygulama verisi, ekran içeriği ve sensör girdilerine erişim), eylem (uygulamalar arası görev yapma, ekran otomasyonu, sistem entegrasyonu) ve kaynaklar (cihaz üzerindeki modellere eşit erişim, alternatif model kurabilme, arka planda çalışabilme).

• Bu dört alan toplam 11 Android özelliğine karşılık geliyor; bunların 5'i (bağlamsal öneriler, Gmail/Takvim/Harita gibi uygulamalara yapılandırılmış erişim, ekran otomasyonu, sistem entegrasyonu gibi hassas yetkiler) Google'ın kuracağı bağımsız bir sertifikasyon programından geçmek zorunda.
• Geri kalan 6 özellik (mikrofon, kamera, ekran içeriği, konum, uzun basarak çağırma, arka plan çalıştırma gibi) sertifikasyona tabi değil; kullanıcı onayı yeterli.

Takvim sıkı: değişikliklerin büyük kısmı Android 18 ile birlikte 1 Ağustos 2027'ye kadar hayata geçmeli, kilitli ekranda birden fazla asistanın aynı anda uyanma kelimesiyle çalışabilmesi ise Android 19 ile 1 Ağustos 2028'e ertelendi. Sertifikasyon programının taslak şartları 1 Şubat 2027'de, kesin kriterler ve başvuru süreci ise 1 Mayıs 2027'de açıklanacak.

Arama verisi neden gündemde?

İkinci karar, Google'ın yıllardır rakiplerine kapattığı bir alanı hedefliyor: arama sorgusu, tıklama ve sıralama verisi. Ocak 2027'den itibaren Google, bu veriyi maliyet bazlı bir ücret karşılığında hem rakip arama motorlarına hem de web'de arama yapan yapay zeka sohbet botlarına (ChatGPT ve Perplexity gibi ürünler bu kategoriye giriyor) açmak zorunda.

Veri, doğrudan kimlik bilgileri (kullanıcı adı, IP, hassas zaman damgası) ayıklanarak, tam isim veya banka bilgisi gibi nadir ve hassas terim içeren sorgular bastırılarak ve kalan veri en az 1.000 kişilik gruplar halinde genelleştirilerek paylaşılacak. Veriyi alacak şirketlerin son bir yılda ortalama 50 bin AB kullanıcısına hizmet vermiş olması ve verinin en az 7 gün eski olması da şartlar arasında.

Google tarafı bu adımlara sıcak bakmıyor. Şirket yönetimi, hassas cihaz izinlerinin üretici denetimi olmadan üçüncü taraflara açılmasının gizlilik ve güvenlik risklerini artıracağını savunuyor. Buna karşılık Komisyon, tüm erişimlerin kullanıcı onayına bağlı kalacağını ve başarının API'nin var olup olmadığıyla değil, görev tamamlama oranı, izin sürtünmesi, gecikme ve pil tüketimi gibi somut ölçütlerle değerlendirileceğini vurguluyor.

Türkiye'den bakınca

Türkiye DMA'ya taraf değil, yani bu yükümlülükler Türkiye'deki Android cihazları doğrudan bağlamıyor. Ama iki sebeple takip etmekte fayda var. Birincisi, AB pazarına ürün çıkaran ya da Android üzerinde asistan/otomasyon katmanı geliştiren Türk yazılım şirketleri için ekosistem 2027 itibarıyla gerçekten değişecek; Gemini'nin bugün tekelinde olan sesle çağırma ve uygulamalar arası eylem yetkisi rakip ürünlere de açılacağı için, o pazara girmeyi düşünen ekiplerin sertifikasyon takvimini şimdiden not etmesi gerekiyor.

İkincisi, KVKK açısından ilginç bir emsal doğuyor: Komisyon'un arama verisi için tarif ettiği anonimleştirme yöntemi (kimlik bilgilerini ayıklama, nadir/hassas sorguları bastırma, kalan veriyi kalabalık gruplara genelleştirme) KVKK'nın 28. maddesindeki "anonim hale getirme" tartışmalarına somut bir uygulama örneği sunuyor. Veri paylaşımı veya üçüncü taraf entegrasyonu yapan Türk şirketleri için bu, "yeterli anonimleştirme nedir?" sorusuna referans gösterebilecekleri, düzenleyici bir otoritenin onayladığı nadir bir örnek.

Kaynaklar: European Commission - Digital Markets Act, TECHi