AB Yapay Zeka Yasası'nda Şeffaflık Kuralları Yürürlükte

15 milyon euro ya da küresel yıllık cironun yüzde 3'ü. Hangisi yüksekse o. Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası'nın şeffaflık yükümlülüklerine uymayan şirketleri bekleyen üst sınır bu. Kurallar 2 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi ve artık kâğıt üzerinde değil, uygulanabilir durumda.

Yürürlüğe giren bölüm yasanın 50. maddesi. Üç başlıkta topluyor:

• Sohbet botları: Kullanıcı bir yapay zekayla konuştuğunu bilmek zorunda. Bağlamdan zaten apaçık anlaşılıyorsa istisna var, ama varsayılan bildirim yönünde.
• Sentetik içerik: Yapay zekayla üretilen görsel, ses, video ve metin, makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmeli.
• Duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırma: Bu sistemlere maruz kalan kişiler bilgilendirilmeli.

Ertelenen kısım hangisi?

Yasanın en ağır bölümü, yani Ek III'te sayılan yüksek riskli sistemler, aynı takvimde ilerlemedi. Biyometri, istihdam ve işe alım, eğitim, temel hizmetlere erişim, göç ve sınır yönetimi alanlarında kullanılan yapay zeka sistemleri için tam uyum tarihi 2 Aralık 2027'ye çekildi.

Gerekçe teknik: uyumun ölçüleceği standartlar ve uygulama kılavuzları henüz hazır değildi. Yani erteleme bir geri adım değil, hazırlıksız yürürlüğün yaratacağı belirsizliği ötelemek.

Takvimin bütününe bakınca yasanın kademeli mantığı görülüyor: Şubat 2025'te yasaklı uygulamalar ve yapay zeka okuryazarlığı, Ağustos 2025'te genel amaçlı yapay zeka modelleri, Ağustos 2026'da şeffaflık, Aralık 2027'de yüksek riskli sistemler.

Türk şirketleri bu kapsamda mı?

Kısa cevap: bir kısmı evet. Yasa şirketin nerede kurulu olduğuna değil, sistemin AB pazarında kullanılıp kullanılmadığına bakıyor. Almanya'ya satış yapan bir e-ticaret sitesinin üzerindeki destek botu, AB'li müşteriye hizmet veren bir SaaS ürünündeki yapay zeka asistanı, AB'de yayımlanan kampanyalar için üretilen yapay zeka görselleri bu çerçeveye giriyor.

Sahada gördüğümüz en yaygın açık, sitenin köşesindeki sohbet balonu. Türkiye'de kurulan botların çoğu insana benzemesi için özenle isimlendiriliyor ("Merhaba, ben Elif"), ama hiçbir yerinde bunun bir yapay zeka olduğu yazmıyor. AB tarafında bu artık düzeltilmesi gereken bir eksik.

İkinci sık açık, yapay zekayla üretilen görsellerin işaretlenmemesi. "Makine tarafından okunabilir işaret" derken kastedilen, görselin altına küçük puntoyla not düşmek değil; dosyanın kendisine gömülen ve yazılımların okuyabileceği bir imza. Bu, çoğu ekibin üretim akışında bugün hiç yer almıyor.

Nereden başlamalı?

Yasal metnin tamamını okumaya girişmeden önce üç soruyla kendi durumunuzu haritalayın: AB'de kullanıcım var mı, kullanıcıyla konuşan bir yapay zeka arayüzüm var mı, yayımladığım içeriğin ne kadarı yapay zekayla üretiliyor. Üçüne de "hayır" diyorsanız bugün için acil bir işiniz yok.

"Evet" çıkan her başlık için işin kendisi sanıldığı kadar büyük değil: bot arayüzüne net bir bildirim satırı, içerik üretim akışına gömülü imza adımı, kayıt tutma disiplini. Bizim tavsiyemiz bunu bir uyum projesi gibi değil, ürünün normal bakım işlerinden biri gibi ele almak. Aralık 2027'de gelecek yüksek riskli sistem kuralları çok daha ağır olacak; şeffaflık maddesini şimdi düzgün kapatan ekipler o dalgaya hazırlıklı girer.

Bir not daha: Türkiye'de eşdeğer bir yapay zeka mevzuatı henüz yürürlükte değil, ama KVKK'nın mevcut aydınlatma yükümlülükleri sohbet botları için zaten benzer bir yöne işaret ediyor. AB için yaptığınız düzenleme, yurt içinde de büyük ihtimalle işinize yarayacak.

Kaynaklar: Avrupa Komisyonu, Al Jazeera, Cooley