PwC Raporlarında Uydurma Kaynaklar: Biri %100 AI Çıktı

Bir danışmanlık raporuna para verirken aslında ne satın alırsınız? İçindeki cümleleri değil, o cümlelerin arkasındaki doğrulama emeğini. GPTZero'nun bu hafta yayımladığı inceleme, dünyanın en büyük dört denetim şirketinden biri olan PwC'de bu emeğin en azından bazı raporlarda harcanmadığını gösteriyor.

Yapay zeka metin tespiti geliştiren GPTZero, PwC Orta Doğu'nun 2024 ile 2026 arasında yayımladığı dört "düşünce liderliği" raporunu mercek altına aldı. Bulgu kısa: uydurma kaynaklar, doğrulanamayan müşteri iddiaları ve kaynakça hariç tutulduğunda tamamı yapay zeka üretimi olarak işaretlenen bir metin.

GPTZero raporlarda neyi yakaladı?

GPTZero'ya göre PwC'nin 2025 tarihli "Transforming Governance" raporunun tümüyle yapay zeka tarafından yazılmış olma ihtimali %84; kaynakça bölümü hesaptan çıkarıldığında bu oran %100'e çıkıyor. Yani metnin gövdesinde insan kalemine ait bir iz bulunamamış.

Asıl rahatsız edici kısım kaynaklarda. Aynı rapor, PwC'nin "Citizen Pulse" adlı veri çerçevesinin Danimarka, Suudi Arabistan, ABD ve Avustralya hükümetleri tarafından kullanıldığını yazıyor. GPTZero bu ürünün kullanıldığına ya da bu anlaşmaların yapıldığına dair hiçbir kamuya açık kanıt bulamadı.

Diğer örnekler de aynı yerden besleniyor. "Building a Cyber-Resilient eMobility Ecosystem" raporundaki bir dipnotun kaynağı doğrudan ChatGPT'ye çıkıyor. Bir başka raporda JPMorgan'ın ajan tabanlı yapay zeka girişimi "gerçek dünya başarı hikâyesi" olarak anlatılıyor; dayanağı ise Medium'da 280 takipçisi olan genç bir bloggerın yazısı.

Neden tam da kaynaklar uyduruluyor?

Burada teknik bir ayrıntı var ve bu ayrıntı olayın niye tekrar tekrar yaşandığını açıklıyor. Dil modelleri kaynak uydurmakta, metin uydurmaktan daha başarılıdır.

Sebep şu: bir akademik ya da kurumsal künye son derece düzenli bir yapıya sahiptir. Yazar adı, yıl, başlık, yayın, bağlantı. Model bu kalıbı mükemmel taklit eder çünkü eğitim verisinde on binlerce örneğini görmüştür. Ama kalıbı doldururken gerçek bir kaydı çağırmaz, kalıba uyan makul bir dizi üretir.

Sonuç, gerçek bir künyeden ayırt edilemeyen sahte bir künyedir. Üstelik uydurma kaynak, metnin geri kalanından daha inandırıcı görünür; çünkü biçimi kusursuzdur. Okuyucunun "bunu kontrol edeyim" diyeceği en son yer, en düzgün duran yerdir.

Peki bu bir kaza mı, yoksa yöntem mi?

PwC Orta Doğu sözcüsü, yayımladıkları araştırmanın doğruluğunu ciddiye aldıklarını ve söz konusu raporlardaki "sınırlı sayıda destekleyici kaynağı" güncellediklerini söyledi. Bu, iddiaların özünü reddeden bir açıklama değil.

Ve bu ilk vaka değil. Kısa süre önce KPMG de benzer bir eleştiriyle gündeme gelmişti. Dört büyükler içinde ikinci vakanın gelmesi, sorunun tek bir ekibin ihmalinden ibaret olmadığını düşündürüyor.

Muhtemel açıklama yapısal. Denetim ve vergi işleri sıkı bir kalite kontrol zincirinden geçer; imza atan kişinin yasal sorumluluğu vardır. "Düşünce liderliği" raporları ise pazarlama malzemesidir. Aynı logoyu taşırlar ama aynı denetimden geçmezler. Yapay zeka bu ikinci kategorideki üretim hızını birkaç kat artırdığında, arkasındaki kontrol mekanizması aynı hızda büyümedi.

Türkiye'den bakınca

Bu haber "yapay zeka kullanmayın" demiyor. Bizce söylediği şu: yapay zekayla üretilen içeriğin maliyeti yazma aşamasında düşüyor, doğrulama aşamasında düşmüyor. İki maliyeti birbirine karıştıran her kurum aynı yere varıyor.

Sahada en sık gördüğümüz hata da tam bu. Bir şirket metin üretimini modele devrediyor, ardından "nasılsa kaynak göstermiş" diyerek dipnotları kontrol etmiyor. Yukarıda anlattığımız sebeple, kontrol edilmesi en çok gereken yer tam da orası.

Türkiye'deki işletmeler için üç pratik sonuç var:

• Dış kaynaklı rapor alıyorsanız birkaç dipnotu rastgele seçip elle doğrulayın. Beş dakikalık iş, imzanızı koruyor.
• Kendi içeriğinizi üretiyorsanız modele kaynak yazdırmayın. Kaynakları siz verin, model sadece metni kursun.
• Müşteri adı ve vaka geçen her cümleyi yayın öncesi ayrı bir kontrol listesine alın. Var olmayan bir referansı yayımlamak, itibar riskinin en pahalı türü.

Bir raporun altında hangi logo olursa olsun, içindeki iddiayı doğrulama sorumluluğu artık okuyucuya da geçmiş durumda. Bu, yapay zeka çağının pek konuşulmayan yan maliyeti.

Kaynaklar: The Decoder, GPTZero İnceleme, City AM, The Irish Times