Yapay Zeka Danışmanı Seçerken Sorulacak 12 Soru (ve Fiyat Aralıkları)

Bir yapay zeka projesine karar verdiniz, bütçenizi ayırdınız, şimdi sıra kiminle çalışacağınıza geldi. Google'da "yapay zeka danışmanlığı" yazdığınızda karşınıza onlarca ajans, freelancer ve "dönüşüm uzmanı" çıkıyor — kimi gerçekten mühendislik ekibi, kimi tek kişilik bir prompt yazarı, kimi de sadece iyi tasarlanmış bir web sitesi. Aralarındaki farkı ilk görüşmede ayırt edemezseniz, bütçenizin büyük kısmı hiçbir şey üretmeden buharlaşabilir.

Bu yazıda, bir yapay zeka danışmanıyla görüşürken sormanız gereken 12 somut soruyu ve fiyatlandırmanın nasıl işlediğini paylaşıyoruz. İşletmeler için yapay zeka rehberimizin son parçası olarak düşünebilirsiniz: doğru soruları sormak, doğru teknolojiyi seçmek kadar projenizin kaderini belirliyor.

Yapay zeka danışmanlığı ne kadar tutar?

Kesin bir Türkiye fiyat tablosu vermek dürüst olmaz çünkü bu konuda güvenilir, geniş kapsamlı bir yerli veri kaynağı yok. Ama uluslararası piyasadaki eğilim size bir pazarlık zemini verir: bağımsız danışmanlar genelde saatlik 150-350 dolar, butik ajanslar 150-300 dolar, orta ölçekli danışmanlık firmaları 300-500 dolar, büyük kurumsal danışmanlıklar (Big Four tipi) 500-1.000 doların üzerinde ücretlendiriyor. Upwork gibi platformlardaki serbest çalışan verilerine göre ise medyan saatlik ücret çok daha geniş bir aralıkta, 35 ile 150 dolar arasında değişiyor.

Aylık sürekli danışmanlık (retainer) modelinde uluslararası referans aralığı ayda 2.000-5.000 dolardan başlayıp, kapsamlı ortaklıklarda 15.000-50.000 dolara kadar çıkabiliyor. Bu rakamları güncel kurla TL'ye çevirmek yerine, size şunu önermemiz daha faydalı: bunları "dünya genelinde gözlemlenen aralık" olarak kabul edin, Türkiye'deki gerçek teklifler işgücü maliyeti farkı nedeniyle muhtemelen bunun altında olacaktır, ama kesin rakamı öğrenmenin tek güvenilir yolu en az üç farklı tedarikçiden yazılı teklif almak. Yapay zeka projesi kaç TL tutar yazımızda Türkiye'ye özgü kalem kalem maliyet dökümünü zaten paylaştık; danışmanlık teklifini o dökümle karşılaştırarak makul olup olmadığını değerlendirebilirsiniz.

Freelancer, butik ajans, yoksa büyük danışmanlık firması mı?

Üç seçeneğin de kendine göre bir yeri var. Freelancer, dar kapsamlı, net tanımlanmış bir işi hızlıca (genelde 1-2 gün içinde başlayarak) yürütmek için uygundur; ekip koordinasyonu gerekmediği için görece ucuzdur ama tek kişiye bağımlı kalırsınız. Butik bir ajans, karşılaştırılabilir kaliteyi büyük firmalara göre önemli ölçüde daha düşük maliyetle sunabilir ve genelde ilk somut değeri birkaç ay değil, birkaç hafta içinde gösterir — çoğu KOBİ için tatlı nokta burasıdır. Büyük kurumsal danışmanlık firmaları ise kurum çapında, çok departmanlı dönüşüm projelerinde anlamlıdır; ama keşif aşaması tek başına aylar sürebilir ve bütçe eşiği çoğu KOBİ'nin ulaşamayacağı seviyededir.

Pratik kural şu: bütçeniz ve ihtiyacınız dar kapsamlıysa (tek bir süreç, net bir hedef) freelancer veya butik ajansla başlayın; ihtiyacınız kurumun birden fazla biriminde eşzamanlı değişim gerektiriyorsa büyük danışmanlık firmasını değerlendirin. Çoğu KOBİ için en verimli yol, dışarıdan strateji desteği alırken kendi ekibinizde de kapasite inşa etmektir — tamamen dışarıya bağımlı kalmak yerine.

Deneyim ve kanıt sorularınız

İlk dört soru, karşınızdaki kişinin gerçekten iddia ettiği işi yapıp yapmadığını ortaya çıkarır.

• 1. "Son 18 ayda canlıya aldığınız, hâlâ kullanılan 2-3 proje gösterebilir misiniz?" Demo değil, gerçek kullanıcı önünde çalışan bir sistem isteyin. İsim veremiyorlarsa, en azından sektör ve ölçek detayı vermeliler.
• 2. "Bu projede öncesi ve sonrası rakamları neydi?" "Verimliliği artırdık" yeterli bir cevap değildir; "yanıt süresini 4 saatten 5 dakikaya indirdik" gibi somut bir sayı bekleyin.
• 3. "Bizim sektörümüzde ya da benzer ölçekte başarısız olmuş bir proje anlatır mısınız, ne öğrendiniz?" Bu soruya rahatça, somut bir hikayeyle cevap veren danışman deneyimlidir; kaçamak cevap veren ya hiç başarısızlık yaşamamış (yani hiç zorlu proje yapmamış) ya da dürüst değildir.
• 4. "Ekipte gerçekte kim çalışacak, hangi unvanlarla?" Teklifi hazırlayan kişiyle projeyi yürütecek kişi genelde farklıdır; projenizde günlük olarak kimin kod yazacağını, kimin sizinle iletişim kuracağını netleştirin.

Teknik ve veri güvenliği sorularınız

Sonraki dört soru, projenin altyapı ve hukuki tarafını netleştirir — özellikle KVKK kapsamında kritik.

• 5. "Yapay zekanın bu işte yapamayacağı ya da kötü yapacağı şeyler neler?" "AI her şeyi çözer" diyen bir danışmandan uzak durun; deneyimli biri halüsinasyon riskini, üretimde kırılganlığı ve ölçekte maliyeti kendiliğinden sayabilir.
• 6. "Verilerimiz nerede saklanacak, model eğitiminde kullanılacak mı?" Cevabın sözleşmeye açıkça yazılması gerekir; sadece sözlü güvence ya da bir ayar (toggle) yeterli değildir, çünkü ayarlar zamanla değişebilir.
• 7. "Hangi teknoloji ve modelleri kullanacaksınız, neden bunları seçtiniz?" Cevap, sizin ihtiyacınıza göre gerekçelendirilmeli — "en yeni model bu" değil, "sizin bu senaryonuzda maliyet/performans dengesi bu modelde daha iyi" gibi bir mantık duymalısınız.
• 8. "Başarı kriterini nasıl tanımlıyorsunuz, hangi rakamla ölçeceğiz?" En etkili tek filtre sorusu budur. Gerçek danışman somut bir rakamla cevap verir ("6 ayda destek maliyetini X oranında düşüreceğiz" gibi); belirsiz "verimlilik artışı" cevabı yetersizdir.

Ticari ve hukuki sorularınız

Son dört soru, iş bittikten sonra başınıza gelebilecek sürprizleri önler.

• 9. "Kod, model ve veri işleme mantığının sahibi kim olacak?" Fikri mülkiyetin size ait olduğu, danışmandan ayrılsanız bile sistemi kullanmaya devam edebileceğiniz açıkça sözleşmede yazmalı.
• 10. "Proje bittikten sonra bakım ve destek nasıl işliyor?" Bir yapay zeka sistemi teslim edildiği gün bitmez; model güncellemeleri, hata düzeltmeleri ve performans izleme için kim sorumlu olacak, hangi ücretle?
• 11. "Ödeme takvimi nasıl, tamamı peşin mi isteniyor?" Yeni bir müşteriden başlangıçta yüzde 25-40 arası bir peşinat istemek makul kabul edilir; projenin tamamını kod yazılmadan önce peşin isteyen bir teklife karşı temkinli olun.
• 12. "Bu iş ilişkisi bittiğinde çıkış süreci nasıl işliyor?" Verinizi, dokümantasyonu ve erişim bilgilerini nasıl devralacağınız baştan netleşmeli; aksi halde danışmana bağımlı kalırsınız.

Hangi cevaplar sizi kaçırmalı? (Kırmızı bayraklar)

Bazı cevaplar, daha ilk görüşmede projeden vazgeçmeniz için yeterli sinyal verir. Belirli bir zaman diliminde garanti edilmiş sonuç vaat etmek ("90 günde garanti yüzde 30 tasarruf" gibi) bunlardan biri — sonuç sizin ekibinize ve mevcut sistemlerinize bağlı olduğu için hiçbir ciddi danışman bunu önceden garanti edemez. Aynı şekilde, teslimatları "strateji" veya "dönüşüm" gibi somut madde içermeyen kavramlarla tarif eden, isimsiz ve detaysız vaka çalışmaları gösteren, veri güvenliği sorusuna net cevap veremeyen ya da sözleşme yapmaktan kaçınan bir tedarikçiden uzak durun.

Piyasanın gözle görülür şekilde altında bir fiyat teklifi de dikkatli olunması gereken bir işarettir — ya deneyimsiz bir ekiple karşı karşıyasınızdır ya da sonradan gizli maliyetlerle karşılaşırsınız. Bu tür kırmızı bayraklar, tam olarak yapay zeka projelerinin neden başarısız olduğu yazımızda ele aldığımız "yalnız başınıza mı, deneyimli bir ortakla mı" dersiyle doğrudan bağlantılı: yanlış ortak seçimi, teknolojiden bağımsız olarak projeyi baştan riske atar.

Sözleşmede mutlaka olması gereken maddeler neler?

İyi hazırlanmış bir yapay zeka danışmanlığı sözleşmesinde şu maddeler net biçimde yer almalı: hizmetin kapsamı ve teslim tarihleri, ücret miktarı ile hesaplama yöntemi (sabit, saatlik ya da başarı primi), ödeme takvimi, fikri mülkiyet ve kod/veri sahipliği, gizlilik yükümlülüğünün sözleşme bittikten sonra da devam edeceği hükmü, veri koruma ve KVKK uyum taahhüdü, kabul kriterleri (teslimatın ne zaman "tamamlanmış" sayılacağı) ve fesih/çıkış şartları. Bu maddelerin herhangi biri eksikse, imzadan önce netleştirilmesini isteyin — sonradan eklemek çok daha zordur.

Somut bir senaryo: Bir muhasebe bürosunun danışman seçim süreci

8 kişilik bir muhasebe bürosu, fatura okuma sürecini otomatikleştirmek istiyor ve üç farklı tedarikçiden teklif alıyor. Birinci teklif, "yapay zeka ile tüm süreçlerinizi dönüştürüyoruz" diyen, referans gösteremeyen ve fiyatın tamamını peşin isteyen bir ajanstan geliyor — yukarıdaki kırmızı bayrakların üçü birden mevcut. İkinci teklif, bir freelancer'dan geliyor; fiyat çok cazip ama kişi tek başına çalışıyor ve bakım desteği sunmuyor; büro, kişi başka bir işe geçerse sistemin kim tarafından sürdürüleceğini soruyor ve net bir cevap alamıyor. Üçüncü teklif, daha önce benzer ölçekte iki muhasebe bürosunda proje yapmış, öncesi/sonrası rakamlarını (haftalık 6 saatlik elle veri girişinin 40 dakikaya indiği) paylaşan, veri saklama politikasını sözleşmeye yazan bir butik ajanstan geliyor.

Büro üçüncü teklifi seçiyor — fiyat ortadaki teklifle aynı seviyede ama somut kanıt ve sözleşme netliği kararı belirliyor. Bu, tam olarak yukarıdaki 12 sorunun neden önemli olduğunu gösteren bir örnek: en ucuz ya da en iddialı teklif değil, en doğrulanabilir teklif kazanmalı.

Altı ay sonra büro geriye dönüp baktığında, kararın en çok işe yarayan tarafının fiyat değil, bakım maddesinin sözleşmede net yazılmış olması olduğunu görüyor: sistemde çıkan küçük bir hata, ek ücret tartışması yaşanmadan iki gün içinde çözülüyor — çünkü destek kapsamı en baştan yazılı olarak tanımlanmıştı.

Sık sorulan sorular

Danışmanlık ücretini devlet desteğiyle karşılayabilir miyim? Bazı durumlarda evet. KOSGEB ve TÜBİTAK'ın yapay zeka odaklı destek programları, danışmanlık ve yazılım geliştirme giderlerinin bir kısmını kapsayabiliyor; KOSGEB ve TÜBİTAK 1711 devlet desteği rehberimizde hangi programın hangi projeye uygun olduğunu anlattık.

Kaç tedarikçiden teklif almalıyım? En az üç. Tek teklifle karar vermek, fiyatın piyasaya göre makul olup olmadığını değerlendirmenizi imkansız kılar.

Danışman bana "fiyat vermeden önce ücretsiz bir görüşme" teklif ederse ne yapmalıyım? Bu normaldir ve sizin için faydalıdır — ama bu görüşmede yukarıdaki 12 soruyu sormaktan çekinmeyin; iyi bir danışman bu sorulara rahatça cevap vermekten memnuniyet duyar.

Aynı danışmanla hem strateji hem uygulama mı yaptırmalıyım, yoksa ayırmalı mıyım? Küçük ölçekli projelerde ikisini aynı ekipten almak koordinasyonu kolaylaştırır. Ancak büyük bütçeli, kurumun birden fazla birimini etkileyen projelerde stratejiyi bağımsız bir danışmandan, uygulamayı ayrı bir ekipten almak, birinin diğerini "daha fazla iş satmak için" yönlendirmesi riskini azaltır.

Peki siz ne yapmalısınız?

• En az üç tedarikçiden yazılı teklif isteyin. Tek teklifle karar vermeyin, fiyatı ve yaklaşımı karşılaştırın.
• Somut kanıt isteyin, vaat değil. Öncesi/sonrası rakamı olmayan bir referans, referans sayılmaz.
• Kırmızı bayrakları ciddiye alın. Garanti edilmiş sonuç, isimsiz vaka çalışması ya da tam peşin ödeme talebi gördüğünüzde uzaklaşın.
• Sözleşmeyi imzadan önce satır satır okuyun. Fikri mülkiyet, veri sahipliği ve çıkış şartları özellikle kritik.
• Devlet desteği imkanlarını gözden kaçırmayın. Uygun projelerde danışmanlık maliyetinin bir kısmı KOSGEB ya da TÜBİTAK üzerinden karşılanabilir.

Doğru danışmanı seçmek, doğru teknolojiyi seçmekten çoğu zaman daha belirleyicidir. Bu 12 soruyu bir sonraki görüşmenizde sormaya hazırsanız, biz de kendi yaklaşımımızı aynı şeffaflıkla anlatmaya hazırız.