AI Kaç Kişiyi İşsiz Bıraktı? ABD Anketinde Cevap Yüzde 3

Dört yıldır "yapay zeka işleri yok edecek" başlıkları okuyoruz. Peki gerçekten kaç kişi işini kaybetti? Fortune'ın 29 Ağustos'ta aktardığı yeni bir ankete göre ABD'de çalışanların yüzde 3'ü. Aynı ankette yüzde 6, yapay zekayla ilgili yeni bir iş bulduğunu; yüzde 9, terfi ya da ilerlemesini yapay zekaya bağladığını söylüyor.

Anket ne soruyor, kime soruyor?

Araştırmayı sosyolog Jeffrey C. Dixon için YouGov yürütmüş: 1.250 çalışan ABD'li, 30 Temmuz-4 Ağustos 2026 arasında, 25 soruluk çevrimiçi anket. Çalışma henüz hakem denetiminden geçmemiş. Soru "2023'ten bu yana yapay zeka nedeniyle işinizi kaybettiniz mi?" biçiminde; yapay zekaya bağlı herhangi bir değişiklik sorulduğunda yüzde 88 ile 95 arası "hayır" diyor. Dixon'ın özeti net: "Yapay zeka bugün iş piyasasında yaygın etkiler yaratmıyor."

Anketin zayıf noktalarını Fortune da yazıyor ve hepsi aynı yöne bakıyor: işsizler örneklemde yok (işini kaybedenler ankete ancak yeni iş bulduysa giriyor), katılımcılar YouGov panel gönüllüsü ve insanlar iş değişikliğini yapay zekaya yanlış atfedebiliyor ya da tam tersine, yapay zeka kaynaklı bir kaybı başka nedene bağlayabiliyor. Temmuz 2026'da ABD işsizliği yüzde 4,1'di ve işten çıkarma açıklamalarında en sık anılan gerekçe yapay zekaydı; anket, açıklanan gerekçeyle çalışanın yaşadığı arasındaki farkı ölçüyor.

Çağrı merkezleri neden hâlâ büyüyor?

Aynı gün Fortune'da yayımlanan ikinci veri tabloyu tamamlıyor. Apollo baş ekonomisti Torsten Slok'un hesabına göre yapay zeka beyaz yakalı işleri gerçekten siliyor olsaydı bunun ilk görüleceği yer Filipinler ve Hindistan'daki çağrı merkezleri olurdu. Oysa Filipinler'de çağrı merkezi istihdamı 2016-2025 arasında neredeyse ikiye katlanıp 2 milyona çıktı; işsizlik 2021'den bu yana yüzde 9'dan yüzde 5'e, Hindistan'da yüzde 7'den yüzde 6'ya indi. Hem de Brookings'in müşteri hizmetleri görevlerinin yüzde 86'sını "yüksek otomasyon potansiyelli" saydığı bir sektörde.

Açıklama Jevons paradoksu: bir iş ucuzlayıp hızlandığında talebi artıyor. Stanford'dan Erik Brynjolfsson'ın 2023'te 5.000'den fazla temsilci üzerinde ölçtüğü yüzde 14'lük saat başı verimlilik artışı, şirketlerin temsilci sayısını kısmasıyla değil daha fazla müşteriye hizmet vermesiyle sonuçlanmış görünüyor.

Öyleyse korku boşuna mı?

Hayır; ama yanlış yere bakıyor. Geçen hafta Meta'nın çalışanları yapay zekayla değiştirme planının neden çöktüğünü yazmıştık: plan, işin gerçek karmaşıklığını hesaba katmamıştı. Bu haftanın iki verisi aynı şeyi söylüyor. Dixon'ın kendi uyarısı ise geleceğe dönük: ajan tabanlı sistemler bugünkü uzmanlığı değersizleştirebilir, anket yalnızca bir anın fotoğrafı.

Türkiye'de sahada gördüğümüz kalıp bu verilerle örtüşüyor. Müşteri hizmetlerine chatbot koyan şirketlerde temsilci sayısı genellikle düşmüyor; temsilciler basit soruları bırakıp şikâyet, iade ve satış gibi daha değerli işlere kayıyor. Asıl risk işsizlik değil, "yapay zeka aldı" gerekçesiyle yapılan ve sonra geri alınan işten çıkarmalar. Bir süreci otomatikleştirmeden önce sorulacak soru "kaç kişi eksilir" değil, "boşalan saat nereye gider" olmalı.

Kaynaklar: Fortune (anket), Fortune (çağrı merkezi istihdamı)