New York Okullarında Üretken AI Yasağı: 600 Bin Öğrenci

Çocukların öğrenmesi ve büyümesi için öğretmenlere ve insan bağına ihtiyacı var. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, 2 Eylül'de açıkladığı kararı bu cümleyle gerekçelendirdi. Karar, ABD'nin en büyük okul bölgesinde anaokulundan 8. sınıfa kadar öğrenciye dönük üretken yapay zeka kullanımını bir yıllığına durduruyor.

Kapsam küçük değil: yaklaşık 600 bin öğrenci, bölgedeki toplam kaydın üçte ikisi. Uygulama 2026-2027 öğretim yılının başında yürürlüğe giriyor.

Yasak tam olarak neyi kapsıyor?

İki ayrı katman var ve bunları karıştırmamak gerekiyor. Birinci katman sınıf düzeyine bağlı: 2-K'dan 8. sınıfa kadar öğrencinin doğrudan kullandığı üretken yapay zeka yazılımları kaldırılıyor. İkinci katman sınıf tanımıyor: arkadaş sohbet botları (companion chatbot) lise dahil bütün kademelerde yasak.

Paket bununla da bitmiyor. 3 ile 5. sınıflarda kişisel cihazda geçirilen süre günde 30 dakikayla, 6 ile 8. sınıflarda 45 dakikayla sınırlanıyor. Liselilere ise beş sınırlı pilot program açılıyor, toplam kontenjan en fazla 50 bin öğrenci, yani kaydın yaklaşık yüzde 5'i. Ayrıca yılda iki kez 45'er dakikalık eleştirel düşünme modülü geliyor: yapay zeka nedir, önyargı nasıl oluşur, riskleri ve etik sorunları neler, meslekleri nasıl etkiliyor.

Basına yansıyan bir ayrıntı daha var: daha önce onaylı olan 38'den fazla programın yapay zeka bileşenleri devre dışı bırakılacak. Eğitim Müdürü Samuels'in ifadesiyle amaç, çocukların gelişmesini sağlayan insan bağını, merakı ve yaratıcılığı korumak için koruma bariyerleri kurmak.

Bu bir yasak mı, süre kazanma hamlesi mi?

Kararın adı moratoryum, yani süreli durdurma. Bir yıl sonra ne olacağı asıl soru. Duyuruda, yasağın süre sonunda neye göre değerlendirileceğine dair bir ölçüm protokolü paylaşılmıyor. Ölçmeden konulan bir moratoryum, bir yıl sonra da aynı bilgi eksikliğiyle karşınıza çıkar.

Yine de kararın en sağlam yanı, çoğu kamu politikasında görmediğimiz bir ayrımı yapmış olması: sohbet arkadaşı olan bir ürünle, öğretmenin elindeki bir araç aynı şey değil. Arkadaş botlarının her kademede yasaklanıp liselilere sınırlı pilotların açılması, bu ayrımın bilinçli olduğunu gösteriyor.

Türkiye'deki okullara ve edtech'e yansıması

New York'un kararı Türkiye'de kimseyi bağlamıyor ama satın alma masasında bir sinyal. Türkiye'de de son iki yılda birçok eğitim yazılımı mevcut ürününün üzerine bir sohbet katmanı ekleyip bunu yeni sürüm diye sattı. New York'ta 38 programın yapay zeka bileşeninin kapatılması tam olarak bu ürünlerin başına gelen şey.

Eğitim teknolojisi satan şirketlere önerimiz şu: ürününüzdeki yapay zeka özelliğinin, ürünün geri kalanı çalışmaya devam edecek şekilde kapatılabilir olması artık bir teknik detay değil, satış şartı. Alıcı kurum yarın politika değiştirdiğinde, kapatılabilen ürün rafta kalır, kapatılamayan ürün sözleşmeden düşer.

Velilere ve okul yöneticilerine dönük tarafı da var. Türkiye'de tartışma çoğunlukla kopya çekme üzerinden yürüyor. New York'un çizdiği asıl sınır ise farklı bir yerde: küçük yaş grubunda çocuğun bir yazılımla duygusal bağ kurmasına karşı çıkıyor. Bu, ödev sorusundan daha zor ve daha önemli bir soru.

Kaynaklar: NYC Belediye Başkanlığı, CNN, The New York Times